Demoniczne Samce
"99% z naprawdę przerażającego gówna tego świata zostało wszczęte, ustanowione, popełnione lub kontynuowane przez mężczyzn." George Carlin

Efekt haremu - jeszcze więcej przykładów dyskryminacji kobiet w nauce

Annie Jump Cannon, Henrietta Leavitt (...) z jakiś powodów, pewnie o nich nie słyszałeś. Zastanawiam się, dlaczego... Neil Tyson w programie Cosmos.

Dzisiejszego dnia wypada 296. rocznica urodzin Marii Gaetany Agnesi, jednego z największych umysłów w dziedzinie matematyki w historii. Jej osiągnięcia w okresie, gdy kobiety nie miały praktycznie nigdzie w Nowym Świecie dostępu do powszechnej edukacji, wydają się być tym bardziej niesamowite.

Wiele podobnych kobiet zapomniano, ich osiągnięcia umniejszono lub pominięto. Część ich odkryć zagarnęli naukowcy płci męskiej. Ze względu na płeć kobiety były w nauce dyskryminowane przez całe stulecia i efekt ten, choć współcześnie mniejszy, wciąż istnieje. W socjologii nazywa się to zjawisko efektem Matyldy.

Kobiety, które zajmowały się nauką były powszechnie wyśmiewane i zniechęcane jeszcze długo w XX wieku. Gdy pracowały razem, pod kierunkiem wpływowego naukowca mężczyzny, środowisko nazywało je pogardliwe "haremami". To kolejny przykład dyskryminacji kobiet w nauce, nazywany efektem haremu (Rossiter, 1984). Ponieważ kobiety zawsze były słabiej opłacane przy takich samych kompetencjach jak mężczyźni, w dodatku były mniej konfliktowe i lepiej współpracowały ze sobą, zamiast współzawodniczyć, wielokrotnie zdarzało się, że wpływowy naukowiec zatrudniał całą grupę kobiet, które zajmowały się "brudną robotą". 

Przykładem takiego zespołu są harvardzkie komputery, które na przełomie XIX i XX stulecia w ciągu kilku dekad skatalogowały bez dostępu do elektroniki ponad 200 000 gwiazd Drogi Mlecznej (katalog Henry'ego Drapera). Edward Charles Pickering powierzył im tę żmudną pracę, która umożliwiła później dokonanie przełomowego odkrycia w astrofizyce, jakim było określenie głównych składników Wszechświata. Odkrycie te było udziałem Cecili Payne, a ponieważ nie posiadała ona penisa, negowano je jeszcze przez cztery lata, gdy to jej oponent, mężczyzna, opublikował na ten temat pracę naukową. 

W skład harvardzkich komputerów wchodziły m. in.:
  • Annie Jump Cannon - głucha odkrywczyni wielu gwiazd
  • Henrietta Leavitt - również głucha, dzięki jej odkryciom związanym z cefeidami możliwe stało się ustalenie rozmiaru Wszechświata; na podwalinach jej pracy poruszał się np. Harlow Shapley, który w jednym z listów do Gustava Mittag-Leflera próbował zawłaszczyć sobie jej odkrycie, ponieważ zasługiwało ono na nagrodę Nobla
  • Williamina Fleming - pracowała jako służąca Pickeringa; początkowo współpracował on z mężczyznami, ale pewnego razu sfrustrowany stwierdził, że jego służąca lepiej wykona ich pracę, więc zatrudnił ją na stanowisku w Harvardzie
  • Antonia Maurey - Pickering odrzucił wymyślony przez nią system klasyfikacji gwiazd, przez co opuściła zespół; jej pomysł był jednak na tyle efektywny, że skorzystał z niego późniejszy twórca słynnego diagramu, Hertzsprung. 
W tamtym okresie Pickering zatrudnił około ośmiu kobiet, z czego cztery, wymienione wyżej, stały się wyśmienitymi astronomkami. Zastanawiające jest to, że kobiety w tamtych czasach praktycznie nie miały dostępu do obserwatoriów astronomicznych. Gdyby nie przypadek, prawdopodobnie nie wykorzystałyby one swojego potencjału. Pickering początkowo współpracował bowiem z mężczyznami, ale przez swoje zachowanie byli oni bardzo denerwujący. Pewnego razu stwierdził, że ich pracę lepiej wykona jego pokojówka i rzeczywiście zatrudnił na ich stanowisko Williaminę Fleming, która sprzątała jego dom! Ile podobnych, wybitnych kobiecych umysłów nie miało tyle szczęścia? O ile patriarchat opóźnił rozwój naukowy i cywilizacyjny?

Innym przykładem efektu haremu są działania Erwina Smitha, amerykańskiego botanika, który zatrudniał na przełomie XIX i XX wieku kilkadziesiąt kobiet. Wśród jego współpracownic były takie mało znane botaniczki, jak Nellie Brown, Mary Bryan, Florence Hedges, Lucia McCulloch czy Agnes Quirk.

Ostatnie komentarze

Popularne posty